MÜLTECİ ÖĞRENCİLERİN AKADEMİK BAŞARILARINDA AİLELERİNİN ROLÜ
T.C.
KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ
EĞİTİMDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ
DERSİ FİNAL ÇALIŞMASI:
MÜLTECİ ÖĞRENCİLERİN AKADEMİK
BAŞARILARINDA
AİLELERİNİN ROLÜ
Hazırlayan
Cem Karabay (200809011)
Danışman
Prof. Dr. M. Bahaddin Acat
Kırıkkale-2022
Özet
Mülteci öğrencilerin akademik başarılarının, yaşıtları
olan Türk öğrencilere göre daha düşük olduğu bilinmektedir. Öğrencilerin
akademik olarak başarılı olmaları, onların ülkeye entegrasyonu açısından
elzemdir. Öğrencilerin akademik başarılarında aile, temel faktörlerden biridir.
Ailesinden destek gören öğrencilerin akademik olarak daha başarılı olduğu
saptanmıştır. Bu araştırmada ailenin rolü, mülteci öğrencilerin akademik
başarıları özelinde incelenmiştir. Araştırmaya katılan mülteci öğrencilerden
ölçek yöntemi ile veri toplanıp aile yapılarının rolü ile akademik başarıları
arasındaki korelasyonel ilişki incelenmiş ve bu inceleme sonucunda ailesinden
maddi, manevi ve akademik düzeyde destek alabilen öğrencilerin akademik
başarıları daha yüksek bulunmuştur. Aynı zamanda ebeveynlerinden birini ya da
ikisini kaybeden mülteci öğrencilerin akademik başarıları, ebeveynleri sağ olan
mülteci öğrencilere göre daha düşük olarak gözlemlenmiştir. Araştırma
sonuçlarından hareketle, mülteci öğrencilerin entegrasyonu ve akademik gelişimi
için, mülteci öğrencilerin aileleriyle birlikte eylem planları düzenlenmesi
gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar
kelimeler: Mülteci öğrenciler, akademik başarı, aile yapısı
1.Giriş
Mobil dünyada insanlar bir ülkeden başka bir ülkeye
sosyal, ekonomik, eğitim amaçlı ya da savaş gibi sebeplerle göç etmektedirler.
Özellikle son yıllarda savaş sebebi ile zorunlu olarak göç eden mülteci sayısı
milyonları aşmıştır. Son yıllarda
artarak devam eden mülteci krizinden en çok etkilenen ülkelerden biri
Türkiye’dir. Türkiye Cumhuriyeti İstatistik Kurumunun açıklamalarına göre ülkemizde
4 milyonu aşkın mülteci mevcuttur ve 600.000’i aşan mülteci ilkokul, ortaokul
ve lise düzeyinde eğitimlerine devam etmektedir. Teknoloji ile her gün değişen
dünyada, mültecilerin topluma entegre olması ve katkı sağlayabilmeleri için
eğitime aktif olarak katılmaları gereklidir; ancak mültecilerin akademik
başarılarında yerlilerin gerisinde kaldıkları gözlemlenmiştir. Akademik
başarının yordayıcıları ise sosyoekonomik durum, ailenin eğitim geçmişi, aile
yapısı, motivasyon ve kişilik özellikleri, zekâ gibi faktörlerdir. Bu
araştırmada mülteci öğrencilerin akademik başarı düzeyleri aile yapısı ve ailenin
akademik geçmişi bağlamında incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma sonuçları,
mülteci lise öğrencilerinin akademik başarılarını engelleyen faktörler ve olası
çözümler için bilgi sunacaktır.
1.1.Araştırma Problemi
Mülteci
öğrencilerin yaşadıkları ülke vatandaşı olan öğrencilere göre akademik olarak
daha başarısız olduğu birçok ülkede gözlemlenmiştir. Bilgisayar
ve teknolojinin son yıllardaki hızlı değişimi, mesleklerin modernize olmasına
sebep olmuştur. Çiftçilik dâhil birçok meslek, bilgisayar tabanlı yöntemlerle
ileri teknoloji kullanır. Eğitim bu yetkinlikleri almak için tek yöntem olmasa
da eğitim seviyesi yükseldikçe kişilerin genel olarak daha ileri ürünleri
kullanabilmeleri kolaylaşır. Bu nedenle mülteci
öğrencilerin eğitim hayatlarında başarılı olmaları, yetişkin olduklarındaki
meslek seçimlerini etkileyecek, onların topluma potansiyel olarak daha faydalı
olabilmelerine kapı açacaktır. Bu araştırmanın sorusu ise mülteci
öğrencilerin akademik olarak akranlarına göre daha başarısız olmalarında aile
rolünü ele almaktır.
1.2.Problem cümlesi
Mülteci öğrencilerin akademik olarak akranlarına göre
daha başarısız olmalarında ailenin rolü nedir?
1.2.1. Alt problemler
1.
Aileden alınan
akademik destek ile mülteci öğrencilerin akademik başarıları arasında bir ilişki
var mıdır?
2.
Aileden alınan
psikolojik destek ile mülteci öğrencilerin akademik başarıları arasında bir
ilişki var mıdır?
3.
Mültecilerin
ailelerinin ekonomik durumu ile akademik başarıları arasında bir ilişki var
mıdır?
4.
Ailesinde
yüksek eğitim geçmişi olan mülteci öğrencilerin akademik başarısı, yüksek
eğitim geçmişi olmayanlara göre daha iyi midir?
5.
Ebeveynleri sağ
olan mülteci öğrencilerin akademik başarısı, ebeveynlerinden birini ya da
ikisini kaybetmiş olanlara göre daha yüksek midir?
1.3.Literatür
1.3.1.
Mülteci
Öğrencilerin Akademik Hayatlarında Karşılaştıkları Zorluklar
Mülteci öğrencilerin yerel öğrencilere göre akademik
olarak bir adım geride oldukları gözlemlenmiştir. Örneğin Almanya’da akademik
olarak başarısız öğrencilerin sayıca fazla oldukları saptanmıştır ve bunun
sebepleri eğitimin güncel sorunu olarak olası çözümleri ile beraber
tartışılmaktadır (Saklan, 2018). Benzer olarak Türkiye’de de mülteci
öğrencilerin akademik başarılarının düşük olduğu gözlemlenmiştir. Örneğin bir
çalışmada Suriyeli mülteci ilkokul öğrencilerinin Türkçe öğrenmeleri sürecinde
sözlü anlatım, okuma-anlama ve yazılı anlatımda karşılaştıkları zorluklar
belirtilmiştir (Turan ve Fansa, 2021). Başka bir nitel çalışmada öğretmenlerin
öğrenciler ile iletişim kurmakta zorlandıkları ve mülteci öğrencilere eğitim
verme tekniklerine kadar hiçbir özel eğitim almadıkları saptanmıştır (Aydeniz
ve Sarıkaya, 2021). Başka bir çalışmada ise okul yöneticileri mülteci
öğrencilerin eğitiminde karşılaşan zorlukları öğrencilerin psikolojik
sorunları, dil yetersizlikleri, ekonomik sorunları ve beklenmedik şekilde artan
öğrenci sayısı olarak gruplamıştır (Altunay ve Dede, 2019). Mülteci
öğrencilerden özellikle erkek öğrencilerin yerel öğrencilerle uyum sağlama ve
entegrasyon gibi konularda sorunlar yaşadıkları belirtilmiştir (Akdeniz, 2018).
Yapılan 13 araştırmayı inceleyen bir meta analiz
çalışması yukarıda belirtilen bulguları doğrulamıştır (Aytaç, 2021). 3092
kişilik bir örneklemi kapsayan bu araştırma mülteci öğrencilerin eğitimde
karşılaştıkları zorlukların yüksek etkide olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bu bulgu
mülteci öğrencilerin eğitimleri için özel düzenlemeler yapılmasının
gerekliliğini vurgular. Bu meta analiz çalışması Suriyeli öğrencilerin
karşılaştıkları zorlukları eğitim sistemine uyum, psikolojik sorunlar, dil ve
Türkçe eğitimi ve öğretmen faktörü olarak gruplamıştır. Burada mülteci
öğrencinin ailesinin yapısı, öğrenciye psikolojik, sosyal ve ekonomik desteği;
öğrencinin başarısının güçlü bir yordayıcısı olabilir. Örneğin, ekonomik durumu
iyi olan öğrencilerin ortalama akademik başarısının ekonomik durumu vasat ve
düşük olan öğrencilere göre daha yüksek olduğu bilinmektedir. Aynı zamanda ailenin
parçalanmış olup olmamasının da öğrencinin akademik başarısının yordayıcısı
olduğu gözlemlenmiştir (Alkan, 2018).
1.3.2.
Akademik Başarıda Aile Yapısının Önemi
Aile yapısının öğrencilerin akademik başarılarına
etkilerini araştıran ilişkisel bir araştırmaya 284 öğrenci katılmıştır (Dam,
2008). Bu öğrencilerin aşağı yukarı yarısı aileleri ile bir problemleri
olmadığını belirtmiş ve ailesi tarafından destek gördüğünü bildirmiştir.
Örneklemin kalan yarısı ise ailelerinden destek görmediklerin ifade etmiştir.
Araştırmanın sonuçları ise öğrencinin eğitim başarısındaki ailenin rolünü net
bir şekilde göstermiştir. Ailesinden destek alan öğrencilerin eğitim başarıları
daha yüksek bulgusu bunu doğrular.
2.
Yöntem
2.1.Örneklem
Araştırmaya Ankara’da bulunan
liselerden 200’ü kız ve 200’ü erkek öğrenci olmak üzere toplamda 400 mülteci
lise öğrencisi katılmıştır. Öğrencilerin sınıf seviyeleri kontrol edilmemiştir.
Öğrencilerin yaş ortalaması 16’dır. Araştırmaya katılan öğrencilerin
ailelerinden bilgilendirilmiş, onam formu toplanmıştır.
2.2.Demografik
Form
Mülteci öğrencilerden yaşları,
cinsiyetleri, ailelerinin yıllık gelirleri, ailelerin eğitim geçmişleri ve
ebeveynlerinin sağ ya da vefat etmiş olduklarına dair bilgiler kullanılan
demografik form ile toplanmıştır.
2.3.Akademik
Başarı
Öğrencilerin yılsonu ağırlıklı not
ortalamaları 100 üzerinden ölçek yolu ile toplanmıştır. Mülteci öğrencilerin
Türkçe öğrenmede karşılaştıkları zorluklar nedeni ile genel not ortalamalarının
yanında Türkçe dersi not ortalamaları da toplanmıştır. Matematik başarısı ve
üniversite sınavı başarısı arasındaki ilişkiden (Kaysi vd., 2020) dolayı
öğrencilerden son eğitim yılındaki matematik notları da ek olarak ölçek aracılığı
ile toplanmıştır.
2.4.Aile Yapısı
Öğrencilerden ailelerinin
onlara psikolojik ve akademik olarak destek olup olmadıkları otobiyografik
ölçümlerle elde edilmiştir ve araştırmacı tarafından her bir otobiyografik anı
değerlendirilerek 1’den (en düşük) 5’e kadar puanlandırılmıştır.
2.5.Veri Analizi
Veri analizi SPSS programı ile
yapılmıştır. Ağırlıklı not ortalaması ile Türkçe ve Matematik dersi not
ortalamaları bağımlı değişken olarak analizde kullanılmıştır. Bu değişkenlerin
ailenin geliri, ailenin mülteci öğrenciye psikolojik ve sosyal desteği arasında
korelasyon analizi yapılmıştır. Ebeveynlerden ikisi sağ olan öğrencilerle anne
veya babasını kaybeden öğrenciler arasında bağımsız gruplar T-testi yapılarak
ebeveynlerin yaşayıp yaşamamsının öğrencilerin akademik başarılarına etkisi
test edilmiştir. Son olarak ailelerin eğitim geçmişlerinin mülteci öğrencilerin
akademik başarısına etkisi bağımsız gruplar T-testi yapılarak test edilmiştir.
Bu testi yaparken ebeveynlerinden herhangi birisinin yükseköğrenim geçmişi
varsa o öğrenci ailesi eğitim düzeyi yüksek olarak sınıflandırılmış ve
ebeveynlerden hiç birinin yükseköğrenim geçmişi yok ise o öğrencinin ailesinin
eğitim düzeyi düşük olarak sınıflandırılmıştır.
3.
Sonuçlar
3.1.Mülteci Lise
Öğrencilerinin Ekonomik Durumu ve Akademik Başarıları
Literatüre uygun olarak ailenin
ekonomik durumu ile mültecilerin akademik başarısı arasında pozitif bir ilişki
korelasyon analizi sonucunda gözlemlenmiştir. Öğrencilerin ailelerinin ekonomik
durumları iyileştikçe hem ağırlıklı not ortalamalarında, hem de Türkçe ve
matematik dersi not ortalamalarında artışlar bulunmuştur.
3.2.Mülteci Lise
Öğrencilerinin Aile Yapısının Akademik Başarılarına Etkisi
Otobiyografik anılardan
puanlanan psikolojik ve akademik destek ile öğrencilerin akademik başarıları
arasında küçük de olsa anlamlı bir ilişki korelasyon analizi sonucunda
bulunmuştur. Öğrencilerin ailelerinden aldıkları psikolojik ve akademik destek
arttıkça ağırlıklı not ortalamaları yükselmiş ve bu yükseliş Türkçe ve
matematik derslerine de yansımıştır. Ancak bu etki görece küçüktür. Bu bulgu
ile paralel olarak ebeveynleri sağ olan öğrencilerin akademik başarıları
olmayanlara göre daha yüksek oldukları bağımsız gruplar T-testi analizi
sonucunda gözlemlenmiştir. Araştırmanın en önemli bulgularından bir tanesi ise
öğrencilerin ailelerinin yükseköğrenim geçmişleridir. Ebeveynlerinden herhangi
birinde yükseköğrenim geçmişi olan mülteci lise öğrencilerinin akademik
başarısı, olmayanlardan daha yüksektir.
4.
Tartışma
Bu araştırmada mülteci öğrencilerin
akademik başarılarında karşılaştıkları zorluklarda ailenin rolü lise düzeyinde
araştırılmıştır. Araştırma çarpıcı sonuçlara ulaşmış, mülteci öğrencilerin
akademik gelişimlerinde ailenin rolünün önemini göstermiştir. Araştırma
sonuçlarında ailenin psikolojik ve akademik desteği ile ailenin ekonomik
durumunun öğrencilerin akademik başarılarını düşük seviyede etkilediğini
göstermiştir. Etkinin düşük olmasının sebebi mülteci öğrencilerin kendi
aralarında birbirlerine sundukları psikolojik ve sosyal destek olabilir.
Ülkelerinden ayrı bir yerde hayat kurmaya çalışan mülteci öğrencilerin ortak
sorunlarından dolayı gruplaşmaları ve bu sayede ailelerinden göremedikleri
psikolojik ve akademik desteği birbirlerine sağladıkları düşünülebilir. Bu
açıklama bu araştırmada test edilmemiştir ve bu sonucun gelecekte araştırılması
bu konuya ışık tutacaktır. Ailenin ekonomik durumun akademik başarıya etkisi
literatürde defalarca gösterilmiş bir etki olmasına rağmen bu çalışmada bu etki
kısmen küçüktür. Bunun sebebi ise mülteci ailelerin genellikle ekonomik
durumları düşük olduğundan, araştırma sorusunu açıklayacak bir gelir dağılımına
mülteci ailelerin ulaşamaması olabilir. Neredeyse araştırmaya katılan bütün
mülteci aileler düşük gelir grubuna dâhil olduğundan, ekonomik durumun akademik
başarıya etkisi bu araştırmanın örnekleminde gölgelenmiştir.
Araştırmadaki en önemli bulgulardan
biri ebeveynleri eğitimli olan mülteci çocukların akademik başarısının,
olmayanlara göre yüksek olmasıdır. Bu etki, güçlü bir etki olarak
gözlemlenmiştir. Eğitimli bir nesil yetiştirmek için eğitimli ebeveynlerin
rolünü gösteren bu bulgu, eğer mülteci lise öğrencileri yeterli eğitimi almaz
ise bundan sonraki gelen neslin de günümüzdeki mülteci çocuklar gibi akademik
olarak problemler yaşayabileceğine işaret eder. Yani bir mülteci neslin
akademik olarak başarılı olması, mülteci öğrencilerin gelecekte kuracağı
aileleri ve onların çocuklarının da akademik olarak başarılı olacağını garanti
edecektir. Son olarak ebeveynleri sağ olan mülteci çocukların akademik
başarıları, sağ olmayanlara göre daha yüksektir ve bu sonuç ailesinden herhangi
bir kişiyi kaybeden mülteci çocukların okulda ve okul dışında destek almasının
gerekliliğini göstermiştir.
Sonuç
Bu araştırmada, mülteci
öğrencilerin akademik sorunlarında karşılaştıkları sorunlarda aileni etkisi
üzerine odaklanılmıştır ve öğrencilerin akademik başarılarını, aile yapılarının
etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Mülteci öğrencilerin başarısını yordayan en
önemli değişken ailelerinin akademik geçmişleridir. Bu konuda geriye yönelik
bir uygulama mümkün olmasa da bir jenerasyonun eğitim seviyesini bir seviye
yükseltmek ve akademik başarılarını üst seviyeye çıkartmak, gelecek
jenerasyonların da başarılarını yüksek derecede etkileyecektir.
Kaynakça
Akdeniz, Y. (2018). Türkiye’de Yaşayan Suriyeli Mülteci
Öğrencilerin Uyum Sorunlari: Şanliurfa İli Örneği, [Yüksek Lisans Tezi,
Sakarya Üniversitesi].
Alkan, E. Ö. (2018). Aile
Parçalanmasının Çocuğun Okul Başarısına etkisi: Trabzon Örneği. Karadeniz Araştırma Enstitüsü Dergisi, 4/5,
167-225. DOI: 10.31765/karen.438376
Aydeni̇z, S., & Sarikaya, B.
(2021). Göçmen Çocuklarin Eğitiminde Yaşanan Sorunlar Ve Çözüm Önerilerine İlişkin
Öğretmen Görüşleri. Milli Eğitim Dergisi,
50(1), 385–404. https://doi.org/10.37669/milliegitim.959700
Aytaç, T. (2021). Türkiye’de Ki
Suriyeli Çocuklarin Eğitim Sorunlarina Bir Bakiş: Bir Meta-Analiz Çalişmasi. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 173–193. https://doi.org/10.37669/milliegitim.930387
Altunay, E., & Dede, M. (2019).
Göçmen Öğrencilerin Eğitim Süreci Açısından Okullar Arası İşbirliğine İlişkin
Okul Yöneticilerinin Görüşleri. Ege Eğitim Dergisi, 20(1),
127–144. https://doi.org/10.12984/egeefd.474018
Dam, H. (2008). Öğrencinin Okul
Başarısında Aile Faktörü. Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi,
7(14), 75–99.
Kaysi, F., Aydemir, E., & Yavuz,
M. (2020). Üniversite Öğrencilerinin Matematik Başarilarinin İncelenmesi.
İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi.
https://doi.org/10.46928/iticusbe.751442
Saklan, E. (2018). Türkiye’deki Suriyeli Eğitim Çaği
Çocuklarinin Eğitim Süreçleri Üzerine Bir Çözümleme, [Doktora Tezi, Marmara
Üniversitesi].
Turan, M., & Fansa, M. (2021).
Göçmen Çocuklarin Türkçe Öğreniminde Yaşadiklari Problemler. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 11–26. https://doi.org/10.37669/milliegitim.958878
Yorumlar
Yorum Gönder