MÜLTECİ LİSE ÖĞRENCİLERİNİN AKADEMİK BAŞARILARINDA AİLELERİNİN ROLÜ ARAŞTIRMASI HAKKINDA

 

MÜLTECİ LİSE ÖĞRENCİLERİNİN AKADEMİK BAŞARILARINDA

AİLELERİNİN ROLÜ ARAŞTIRMASI HAKKINDA

 

            Mobil dünyada insanlar bir ülkeden başka bir ülkeye sosyal, ekonomik, eğitim amaçlı ya da savaş gibi sebeplerle göç etmektedirler. Özellikle son yıllarda savaş sebebi ile zorunlu olarak göç eden mülteci sayısı milyonları aşmıştır. Son yıllarda artarak devam eden mülteci göç krizinden en çok etkilenen ülkelerden biri Türkiye’dir. Türkiye Cumhuriyeti İstatistik Kurumunun açıklamalarına göre 4 milyonu aşkın mülteci mevcuttur. Teknoloji ile her gün değişen dünyada mültecilerin topluma uzun sürede entegre olması ve katkı sağlayabilmeleri için eğitime aktif olarak katılmaları gereklidir; ancak mültecilerin akademik başarılarında yerlilerin gerisinde kaldıkları gözlemlenmiştir. Akademik başarının yordayıcıları ise sosyoekonomik durum, ailenin eğitim geçmişi, aile yapısı, motivasyon ve kişilik özellikleri, zekâ gibi faktörlerdir. Bu araştırmada mülteci öğrencilerin akademik başarı düzeyleri aile yapısı ve ailenin akademik geçmişi bağlamında incelenecektir. Araştırma sonuçları mülteci lise öğrencilerinin akademik başarıları engelleyen faktörler ve olası çözümler için bilgi sunacaktır. 

 

            Bilgisayar ve teknolojinin son yıllardaki hızlı değişiminin mesleklerin modernize olmasına sabep olmuştur. Çiftçilik dahil birçok meslek bilgisayar tabanlı yöntemlerle ileri teknoloji kullanır. Eğitim bu yetkinlikleri almak için tek yöntem olmasa da eğitim seviyesi yükseldikçe kişilerin genel olarak daha ileri ürünleri kullanabilmeleri kolaylaşır. Bu nedenle mülteci öğrencilerin eğitim hayatlarında başarılı olmaları, yetişkin olduklarındaki meslek seçimlerini etkileyecek, onların topluma potensiyel olarak daha faydalı olabilmelerine kapı açacaktır. Ancak mülteci öğrencilerin yerel öğrencilere göre akademik olarak bir adım geride oldukları gözlemlenmiştir. Örneğin Almanya’da akademik olarak başarısız öğrencilerin sayıca fazla oldukları saptanmıştır ve bunun sebepleri eğitim güncel sorunu olarak olası çözümleri ile beraber tartışılmaktadır (Saklan, 2018). Benzer olarak Türkiye’de de mülteci öğrencilerin akademik başarılarının düşük olduğu gözlemlenmiştir. Örneğin bir çalışmada Suriyeli mülteci ilkokul öğrencilerinin Türkçe öğrenmeleri sürecinde sözlü anlatım, okuma-anlama ve yazılı anlatımda karşılaştıkları zorluklar belirtilmiştir (Turan ve Fansa, 2021). Başka bir nitel çalışmada öğretmenlerin öğrenciler ile iletişim kurmakta zorlandıkları ve mülteci öğrencilere eğitim verme tekniklerine kadar hiçbir özel eğitim almadıkları saptanmıştır (Aydeniz ve Sarıkaya, 2021). Başka bir çalışmada ise okul yöneticileri mülteci öğrencilerin eğitiminde karşılaşan zorlukları öğrencilerin psikolojik sorunları, dil yetersizlikleri, ekonomik sorunları ve beklenmedik şekilde artan öğrenci sayısı olarak gruplamıştır (Altunay ve Dede, 2019). Mülteci öğrencilerden özellikle erkek öğrencilerin yerel öğrencilerle uyum sağlama ve entegrasyon gibi konularda sorunlar yaşadıkları belirtilmiştir (Akdeniz, 2018).

           

Yapılan 13 araştırmayı inceleyen bir meta analiz çalışması yukarıda belirtilen bulguları doğrulamıştır (Aytaç, 2021). 3092 kişilik bir örneklemi kapsayan bu araştırma mülteci öğrencilerin eğitimde karşılaştıkları zorlukların yüksek etkide olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bu bulgu mülteci öğrencilerin eğitimleri için özel düzenlemeler yapılmasının gerekliliğini vurgular. Bu meta analiz çalışması Suriyeli öğrencilerin karşılaştıkları zorlukları eğitim sistemine uyum, psikolojik sorunlar, dil ve Türkçe eğitimi ve öğretmen faktörü olarak gruplamıştır. Burada mülteci öğrencinin ailesinin yapısı, öğrenciye psikolojik, sosyal ve ekonomik desteği öğrencinin başarısının güçlü bir yordayıcısı olabilir. Örneğin, ekonomik durumu iyi olan öğrencilerin ortalama akademik başarısının ekonomik durumu vasat ve düşük olan öğrencilere göre daha yüksek olduğu bilinmektedir. Aynı zamanda aile parçalanmış olup olmamasının da öğrencinin akademik başarısının yordayıcısı olduğu gözlemlenmiştir (Alkan, 2018).

           

Aile yapısının öğrencilerin akademik başarılarına etkilerini araştıran ilişkisel bir araştırmaya 284 öğrenci katılmıştır. Bu öğrencilerin aşağı yukarı yarısı aileleri ile bir problemleri olmadığını belirtmiş ve ailesi tarafından destek gördüğünü bildirmiştir. Örneklemin kalan yarısı ise ailelerinden destek görmediklerin ifade etmiştir. Araştırmanın sonuçları ise öğrencinin eğitim başarısındaki ailenin rolünü net bir şekilde göstermiştir. Ailesinden destek alan öğrencilerin eğitim başarıları daha yüksek bulgusu bunu doğrular.

           

Yukarıda da belirtildiği gibi Türkiye’de yaşayan mülteci öğrencilerin eğitimde yaşadığı zorluklar birçok açıdan incelense de mülteci öğrencilerin eğitim başarılarında ailelerin sosyoekonomik düzeyleri, eğitim geçmişleri, parçalanmışlık düzeyleri ve öğrenciye sunduğu destek değişkeninde araştırmalar yapılması bu sorunların aşılması için gereklidir. Bu araştırmada mülteci öğrencilerin eğitim süreçlerinde karşılaştıkları zorluklar aile ekseninde araştırılacaktır. Bunun için 20 mülteci lise öğrencisinden bir dönem önceki karne not ortalaması ve aile yapılarını özetleyen genel bilgiler likert tipi ölçekle toplanacaktır ve gerekli istatistiksel analizler yapılarak sorunlar tespit edilip olası çözümler sunulacaktır.

Cem KARABAY